Psalmen

Psalmen – Sprache der Psalmen

3. DAS WORT GOTTES p. 278
der Episode letzte Weisheit, daß sie nicht Episode bleiben dürfe. Das Schattenreich der Kunst, das den Idealismus über die Leblosigkeit seiner eigenen Welt hatte hinwegtäuschen müssen, – es verlangt selber nach Leben. Pygmalion selbst kann seinem Werk kein Leben einbilden, so sehr er sich müht; erst wenn er den Meißel des Bildners weglegt und, ein armer Mensch, auf seine Kniee sinkt, erst dann neigt sich die Göttin ihm hernieder.
Wie die Schöpfung uns in diesem Teil nicht mehr Vor-welt war, sondern Inhalt der Offenbarung, so war uns auch die Erlösung noch nicht Über-welt, sondern wir nahmen sie gleichfalls nur als Offenbarungsinhalt. So wie die Schöpfung als Inhalt der Offenbarung uns aus einer Welt zu einem Geschehen, einem Schon-geschehen- sein wurde, so die Erlösung ebenfalls aus einer Überwelt zu einem Geschehen, einem Noch-geschehen-werden. Die Offenbarung sammelt so alles in ihre Gegenwärtigkeit hinein, sie weiß nicht bloß von sich selbst, nein: es ist „alles in ihr“. Sie selber ist sich unmittelbar gegenwärtiger lyrischer Monolog zwischen Zweien. Die Schöpfung wird in ihrem Mund Erzählung. Und die Erlösung? Nicht etwa Weissagung. Die Weissagung ist das Band, das diese ganze Mit- und Umwelt des Wunders, als die wir die Offenbarung ansprachen und zu der auch Schöpfung und Erlösung als wunderbare Inhalte der Offenbarung gehörten, in ihrer lebendigen Tatsächlichkeit mit der Vor und Unterwelt der stumpfen, stückwerklichen Tatsächlichkeit verknüpft. Auch die Erlösung ist, insofern sie ein notwendiger Inhalt der Offenbarung ist, mit der Vor-welt der Schöpfung verbunden, als Deutung der in dieser Vor-welt verborgenen Zeichen; hebt doch die Erlösung nur in den Anblick alles Lebendigen, was in der eigentlichen Offenbarung als unsichtbares Erlebnis in der eigenen Seele vor-gegangen war.

DIE SPRACHE DER PSALMEN p. 278

Nicht die Prophezeiung also ist die besondere Form, in der die Erlösung Inhalt der Offenbarung sein kann, sondern es muß eine Form sein, die der Erlösung ganz eigen ist, die also das Nochnichtgeschehen-sein und Doch-noch-einst-geschehen-werden ausdrückt. Das ist aber die Form des gemeinsamen Gesangs der Gemeinde.
Die Gemeinde ist nicht, noch nicht, Alle; ihr Wir ist noch beschränkt, es ist noch verbunden mit einem gleichzeitigen Ihr; aber sie beansprucht, Alle zu sein – dennoch. Dies Dennoch ist das Wort der Psalmen. Es macht die Psalmen zum gemeindegesangbuch, obwohl die meisten in der Ichform sprechen. Denn das Ich der Psalmen ist, obwohl ganz wirkliches einzelnes Ich und in allen Nöten eines einsamen Herzens verstrickt, in alle Engen einer armen Seele gefesselt, dennoch, ja dennoch ein Glied, nein mehr als Glied, der Gemeinde: „Israel hat dennoch Gott zum Trost“ ist der Leitspruch des Psalms, der für den individuellsten gilt. Das Ich kann nur deswegen ganz Ich sein, ganz in die Tiefen seiner Einsamen – so nennt der Psalmist seine Seele – hinabsteigen, weil es sich erkühnt, als Ich, das es ist, aus dem Mund der Gemeinde zu sprechen. Seine Feinde Gottes Feinde, seine Not unsre Not, seine Rettung unser Heil. Diese Steigerung der eigenen Seele zur Seele Aller gibt erst der eigenen Seele die Kühnheit, ihre eigene Not auszusprechen – weil es eben mehr ist als bloß die eigne. In der Offenbarung wird die Seele stille; sie gibt ihre Eigenheit preis, auf daß sie ihr vergeben werde; der von Gottes Liebe Erwählte verliert seinen eignen Willen, Freundschaft, Haus und Heimat, indem er Gottes Befehl vernimmt, das Joch der Sendung auf seine Schultern auflädt und hinausgeht in ein Land, das Er ihm zeigen wird. Indem er aber damit aus dem Zauberkreis der Offenbarung in das Reich der Erlösung eintritt und sein unter der Offenbarung aufgegebenes Ich zum Wir Alle erweitert, erst da kehrt ihm all sein Eignes wieder, aber nun nicht mehr als sein Eignes, nicht mehr als seine Heimat, Freundschaft und Verwandtschaft, sondern als das Eigne der neuen Gemeinschaft, die Gott ihm zeigt und deren Nöte seine Nöte, deren Wille sein Wille, deren Wir sein Ich, deren – Nochnicht sein Dennoch wird.

So ist es in dem Buch der Psalmen die Gruppe der reinen Wir-Psalmen, in denen der tiefste Sinn des Psalms ganz licht und offenkundig wird, jene Gruppe vom hundertelften bis zum hundertachtzehnten, das große Lobsingen, dessen Kehrreim wir schon als den Stammsatz der Erlösung kennen lernten. Das Wort Psalm selbst heißt ja in der heiligen Sprache nichts andres als „Lobgesang“, ein Wort von der gleichen Wurzel wie jenes „Lobsingen“. Und in dieser Gruppe ist es wieder das mittelste Stück, der hundertundfünfzehnte.

GRAMMATISCHE ANALYSE DES 115. PSALMS p.280

Er beginnt und schließt als einziger unter allen Psalmen überhaupt mit einem gewaltigen betonten Wir. Und von diesen beiden Wir steht das erste im Dativ, im Dativ schlechtweg, nämlich unmittelbar abhängig von dem Wort „Geben“. Es wird um das Kommen des Reichs gebetet; denn die Wir setzen sich und die Ehre, die sichtbare Herrlichkeit, die sie für sich erbeten, gleich mit der Ehre des göttlichen Namens; sie tun es in der einzig zulässigen Form: indem sie die Gleichsetzung zugleich ausdrücklich verneinen: Nicht uns, o Herr, nicht uns, sondern deinem Namen gib Ehre! So wird das Wir in einem Atemzug in die Vollendung der unmittelbaren Nähe zu dem göttlichen Namen gerückt und von diesem Ende wieder in das Nochnicht der Gegenwart – „nicht uns, sondern“ – zurückgezogen. Diese Nähe aber, dieses bei Gott Sein des Wir ist ganz objektiv gemeint, ganz sichtbar: nicht bloß „um seiner Liebe willen“ soll Gott das Gebet erfüllen; in der vertrauten Zweisamkeit seiner Liebe stiftete ja schon die Offenbarung solche Nähe; sondern „um seiner Wahrheit willen“; die Wahrheit ist offenkundig, sichtbar vor den Augen alles Lebendigen; es ist eine Forderung an die göttliche Wahrheit, daß den Wir dereinst Ehre gegeben wird.

Aber weil sie ihnen in der Zeit noch nicht selber gegeben werden darf, weil also die Wir noch nicht Wir alle sind, so scheiden sie aus sich aus die Ihr. Und weil der Psalm das bei Gott sein der Wir vorwegnimmt, so sieht er die Ihr unwillkürlich mit Gottes Auge an und sie werden zu Sie. Es ist dies der einzige Zusammenhang, in welchem die Psalmen den bei den Propheten vielfach wiederkehrenden Spott gegen die Götzenbilder übernehmen, in denen das Leben der göttlichen Liebe zur taub-blinden Tat- und Sprachlosigkeit erstarre; aber die Kampfstimmung, welche die Gegenüberstellung der toten Götzen einer „gleich also“ toten Welt und des lebendigen Schöpfers Himmels und der Erde anfangs noch beherrscht, erlischt mitsamt dem Spott in dem mächtigen Triumph des Vertrauens. Hoffendes Vertrauen ist das Grundwort, worin die Vorwegnahme der Zukunft in die Ewigkeit des Augenblicks geschieht.

Gegen das betrogene Vertrauen der Ihr erhebt sich in drei Stufen das Vertrauen der Wir auf den Gott, der auf jeder der drei „Hülfe und Schild“ ist: Israel traut, die Gemeinde der Wir, wie sie als Gottes erstgeborener Sohn unterm Herzen seiner Liebe ruhte; es traut Aarons Haus, die Gemeinde, wie sie sich priesterlich verfaßt für den Weg durch Welt und Zeit der Ihr; und es trauen – der feststehende Name für die Proselyten: – die den Ewigen fürchten, die einstige messianische Gemeinde der Menschheit, der Wir Alle. Aus dem Triumph des Vertrauens, das die künftige Erfüllung vorwegnimmt, steigt nun in genau entsprechendem Aufbau das Gebet, das sie erbetet, wieder Israel, Aarons Haus, die Ehrfürchtigen Alle – „Klein und Groß“.
Und nun singt der Chor das Wir dieser Erfüllung: das Wachstum des Segens Schritt für Schritt, „je mehr und mehr“, von einem zum nächsten, von einem Geschlecht zum nächsten: er mehre, füge zu, euch, euch und euren Kindern. Denn wohl gegründet ist dies lebendige Wachstum des Segens von uran im Geheimnis der Schöpfung: gesegnet seid ihr dem Herrn, der Himmel und Erde geschaffen. Aber frei gegen dieses stille, selbsttätige Wachstum der Schöpfung bleibt das Liebeswerk des Menschen auf der Erde; er wirke es, als ob es keinen Schöpfer gäbe, keine Schöpfung ihm entgegenwachse: Die Himmel sind des Ewigen Himmel, aber die Erde gab er den Menschenkindern. Den Menschenkindern – nicht der Gemeinde Israels; in der Geliebtheit und im Vertrauen weiß sie sich allein, in der Tat der Liebe weiß sie sich nur als Menschenkinder schlechtweg, kennt sie nur den Irgendjemand, den andern schlechtweg, den – Nächsten.

Und so kommt die weltfreie Liebestat über die lebendig wachsende Schöpfungswelt. Aber dies Leben ist ja von der Schöpfung her dem Tod als seinem Vollender verfallen. Und wie denn? Nimmermehr stimmt doch das gestorbene Leben noch ein in den Lobgesang der Erlösung! Das gestorbene nimmermehr. Aber und nun in diesem Aber steigert sich der Chor zum ungeheuren Unisono des allstimmigen, alle künftige Ewigkeit ins gegenwärtige Nun des Augenblicks kohortativ hineinreißenden Wir: Nicht die Toten, wahrhaftig nicht – „aber Wir, wir loben Gott von nun an bis in Ewigkeit“. Dies siegende Aber – „Aber Wir sind ewig“ hat unser großer Meister als seiner Weisheit letzten Schluß ausgerufen, als er das letzte Mal vor Vielen über das Verhältnis seines Wir zu seiner Welt sprach. Die Wir sind ewig; vor diesem Triumphgeschrei der Ewigkeit stürzt der Tod ins Nichts. Das Leben wird unsterblich im ewigen Lobgesang der Erlösung.

DIE VEREWIGUNG DES WUNDERS p. 282

Dies ist die Ewigkeit im Augenblick. Ja im Augen-Blick. Dies ist das Schauen des Lichts, davon es heißt: in deinem Lichte schaun wir Licht. Das sei, so lehren die Alten, im Begriff der Erlösung Schöpfung und Offenbarung tiefsinnig verknüpfend, das Licht, das Gott ausschied in der Schöpfung, wo es heißt: Gott schied; damals habe er es ausgeschieden und aufgespart für seine Frommen zum Genuß in der künftigen Welt. Denn also allein wagen die Alten die ewige Seligkeit des künftigen Reichs zu beschreiben, die eine andre ist als der allzeit erneuerte Friede, den die einsame Seele in der göttlichen Liebe fand: es sitzen die Frommen, Kronen auf den Häuptern, und schaun in den Lichtglanz der offenbarwordenen Gottheit.

Rosenzweig, F., Der Stern der Erlösung (den Haag 1976) (Martinus Nijhof)

Coornhert over bijbellezers

bijbellezer

D.V. Coornhert Verschillende soorten van mensen die de bijbel lezen of horen voorlezen

 

http://www.dbnl.org/tekst/coor001weet01_01/coor001weet01_01_0017.php

 

Het woord van God is opgeschreven opdat mensen de Heilige Schrift zouden lezen of horen voorlezen. Daarom wordt de Bijbel door velen terecht het geschreven woord van God genoemd, ter onderscheiding van het levende, eeuwige woord, waarvan dit geschreven woord getuigenis aflegt.

Nu is ieder redelijk mens een zondaar óf een heilige. De zondaar is een goddeloos óf een boetvaardig mens. De goddeloze is verstokt en duivels, zodat hij niet te bekeren is, óf hij is niet geheel verstokt en verduiveld, zodat hij zich alsnog kan bekeren, hoewel hij nog onboetvaardig is. Maar de boetvaardige zondaar, die zich al enigszins tot de Heer heeft bekeerd, is een dienaar die het goede doet uit vrees voor straf, óf hij is een huurling die het goede doet uit hoop op een beloning. Dat zijn allebei voorstadia van heiligheid. Zij kunnen heiligen worden, maar zij zijn het nog niet, want geen van tweeën zijn ze al kinderen van God. Alleen Gods kinderen zijn heilig en nu reeds zalig, omdat zij het kwade nalaten en het goede willen doen of werkelijk doen; niet uit vrees voor straf, maar uit haat jegens het kwaad; evenmin uit hoop op beloning, maar uit liefde voor het goede. Onder de heiligen of kinderen van God vindt men drie categorieën, namelijk ten eerste de kinderen, die nu reeds van goede wil zijn, maar de mannelijke kracht nog missen om te laten of te doen wat zij willen; ten tweede de volwassen mannen, die wél de kracht hebben om in alle opzichten te volbrengen wat zij willen; en ten derde de oude wijzen, die Christus zo volkomen kennen, dat zij in staat zijn om kinderen in Christus’ geest voort te brengen. Daarom worden zij ook wel ‘vaders’ genoemd.

Deze heiligen van God leven in Christus, die het licht van de wereld is; in dit licht aanschouwen zij Gods licht. Daardoor kennen zij niet alleen zichzelf en weten zij wat en hoe zij zijn, maar zij kennen ook God zelf als de enige ware God, en zijn afgezant Jezus Christus, zijn levendmakende woord, als het enige middel waardoor de mens tot God en zijn ware kennis kan komen. Deze heiligen en kinderen van God worden dus door God zelf, door middel van zijn levende woord en de geest van de waarheid onderwezen en in alle waarheid voortgeleid. Onderwijzing van mensen hebben zij niet nodig, omdat zij door de zalving van de geest onderwezen worden. Wie de heldere zon voor ogen ziet, heeft toch het flakkerende licht van de sterren niet nodig?

Kan iemand herboren worden zonder een oprecht geloof te hebben? Dat heeft God nergens beloofd aan mensen die niet tevens de vaste hoop kennen. Zo bestaat er ook geen kind van

God dat de liefde niet bezit. Gods kinderen worden dus gesteund door het ware geloof, door de blijde hoop en door de zalige liefde, die alles gelooft en hoopt. De kinderen van God bezitten dus Gods liefde. Die bestaat (a) uit de vervulling van Gods wet en (b) uit de gehoorzaamheid aan Gods geboden. Nu kan niemand Gods geboden op de juiste wijze onderhouden zonder ze goed te begrijpen, dat wil zeggen zonder waarlijk te weten wat God wil dat wij zullen doen en laten. Zo weten dan de kinderen van God, onderwezen door God de vader zelf, wat zij behoren te doen ofte laten. Deze kinderen hebben dus niet alleen geen menselijke onderwijzing nodig, maar zij hebben ook geen behoefte aan de getuigenissen van de Heilige Schrift om nog aan de weet te komen wat zij nu al zeker weten. Dit heeft ook Augustinus al geformuleerd met de volgende woorden: ‘De mens die gesteund wordt door geloof, hoop en liefde en die daarin volhardt, heeft de Bijbel niet nodig, behalve om anderen te onderwijzen.’

Maar het is anders gesteld met de drie eerste categorieën, namelijk met de goddelozen, de dienaars en de huurlingen, want zij behoren nog niet bij Christus door de wedergeboorte en zij missen daardoor ook het licht des hemels, Christus zelf. Zij wandelen niet in het heldere daglicht, maar in de duistere nacht van het ongeloof of aan de nevelige grenzen van het geloof, van waaruit zij het oog gericht houden op het profetische woord van de getuigenissen in de Bijbel. Hiertoe is de Bijbel gegeven: als leidende ster, als lantaarn op moeilijke paden en als gids op de weg naar Christus, om aan die zo verduisterde of benevelde ogen de eigen toestand, dat is zichzelf, te laten zien en te leren kennen. De Bijbel is daartoe meer geschikt en beter in staat dan alle menselijke schatten op aarde. Zonder de genoemde zelfkennis is het onmogelijk om zichzelf te verlaten en uit de duisternis weg te gaan naar het licht, dat is naar Jezus, om vervolgens, verlost van slechtheid en voorzien van Christus’ goedheid, goed en zalig te worden.

Nu bevat de Heilige Schrift ongetwijfeld uitsluitend zaken die nuttig zijn om te weten. Maar toch slagen de spinnen erin om uit deze zuivere bloem schadelijk vergif te zuigen. Dit komt door hun slechtheid, die de oprechtheid van de Bijbel misbruikt. Want de volmaakte God zelf wordt door de verkeerden verkeerd uitgelegd; voor zulke mensen wordt Christus een steen des aanstoots en de Heilige Schrift een valstrik. Vergelijk de Bijbel eens met een apotheek, waar men heilzame én dodelijk giftige kruiden kan aantreffen. Evenzo vindt men in de Bijbel goede én slechte exempelen, de goede ter navolging, de slechte om te vermijden. De geleerde doktoren kunnen alles ten goede toepassen. In hun handen bevordert zelfs het dodelijke vergif de genezing. En zo gaat het ook toe in de apotheek van de Bijbel: de reinen is alles rein; de goeden dient alles ten goede, want zij zijn door de goede en wijze God zelf onderwezen en kunnen alles in goede zin toepassen. Zij kunnen zelfs vergif drinken, zonder dat het hun schade berokkent. Maar zo gaat het niet met de anderen, die nog niet door God zijn onderwezen. Brengt men hen in een apotheek, dan kennen zij zichzelf niet, noch hun ziekte, noch de benodigde medicijnen. En als men iets niet kent, kan men het onmogelijk goed toepassen. Als zij dan in hun overmoed wat kruiden of drankjes naar binnen werken, lopen zij dan niet een grote kans om vergif te slikken in plaats van een geneesmiddel? Ja, wat erger is, iets wat voor een ander bij goed gebruik een medicijn kan zijn, strekt hun tot vergif. In plaats van de verlangde gezondheid brengt het hun de gevreesde dood. Zoveel macht hebben overmoed en onkunde samen met het verderfelijke misbruik!

Zijn deze onheilspellende kruiden van straf in de bijbelse apotheek niet even nuttig, zelfs nodig, om de zonde bij hardnekkige zondaren te verdelgen, als de aanlokkelijke kruiden van belofte nuttig en nodig zijn tot troost en verkwikking van verdrietige en verslagen hartjes? Dat moet men toch beamen? Welnu dan. Stel eens, dat zo’n troostbehoevend, zwak hartje in

de apotheek van de Heilige Schrift de vreselijke plagen aantreft waarmee hardnekkige zondaren behandeld worden, maar die niet bedoeld zijn voor een tere ziel. En stel dat hij iets pakt en slikt wat voor zondaren medicijn is, maar voor hem vergif. Dan misbruikt hij het met onverstand. Wat kan hier anders uit voortkomen, dan dat hij in wanhoop de hand aan zichzelf zal slaan om zijn rampzalige leven te verkorten? Door die vergissing zal hij zijn tijdelijke ellende inruilen voor een eeuwige rampspoed. Zo heeft hij zich de dood op de hals gehaald door een kruid te slikken dat voor hem vergif was.

Stel nu eens aan de andere kant dat een verstokte zondaar, voor wie een onheilspellende straf nodig is, in deze bijbelse apotheek een paar uitspraken van genade of kruiden van troost bemachtigt, die voor hem niet nuttig zijn, maar wél voor het zwakke zieltje. Als hij ze slikt, vertrouwt hij ten onrechte op Gods genade. Iedereen ziet toch dat dat voor hem dodelijk vergif is? Want ze zullen hem in zijn slechtheid stijven en in zijn goddeloosheid laten blijven, tot zijn eeuwige verdoemenis.

Is het dan niet levensgevaarlijk om bij de lectuur van de Heilige Schrift een aantal uitspraken op zichzelf te betrekken vooraleer men ten minste zichzelf of zijn ziekte kent, of de kruiden die nodig zijn voor de behandeling? Die kruiden kan men pas uitzoeken als men de kwaal kent. Iedereen snapt toch hoe noodzakelijk het is om eerst zichzelf, zijn eigen toestand en zijn eigen gebreken te leren kennen, en om niet blindelings een paar bijbelwoorden toe te passen alsof die hoogstpersoonlijk bedoeld waren?

bijbellezer

HORA ET NUNC EST

1984 avond

 

23. MULlER, VENIT HORA ET NUNC EST, QUANDO VERI ADORATORES ADORABUNT PATREM IN SPIRITU ET VERITATE JOHANNES 4, 23

Dit staat geschreven in het evangelie van Johannes, Uit het lange verhaal kies ik één woordje, Onze Heer zei: ‘Vrouw, de tijd zal komen en is nu, dat de ware aanbidders de Vader aanbidden in de geest en in de waarheid, en zulke mensen zoekt de Vader,’ Letten jullie nu op dat eerste woordje dat Hij spreekt: ‘De tijd zal komen en is nu,’ Wie de Vader aanbidden wil, moet zich met zijn verlangen en vertrouwen plaatsen in de eeuwigheid, Er is een deel van de ziel, het bovenste, dat boven de tijd staat en het weet niets van de tijd noch van het lichaam, Alles wat duizend jaar geleden gebeurde, de dag die er duizend jaar geleden was, is in de eeuwigheid niet verderweg dan dit uur waarin ik nu hier sta, of de dag die over duizend jaar of zo ver als je kunt tellen zal komen, die is in eeuwigheid niet verderweg dan het ogenblik waarin ik nu ben, Nu zegt Hij dat ‘de ware aanbidders de Vader aanbidden in de geest en de waarheid,’ Wat is de waarheid?
Waarheid is zo edel dat, als God zich van de waarheid zou kunnen afwenden, ik me aan de waarheid zou vasthouden en God zou loslaten; want God is de waarheid, en al wat in de tijd is of al wat God ooit schiep, dat is de waarheid niet.
Nu zegt Hij: ‘die aanbidden de Vader,’ Ach, hoevelen zijn er niet die een schoen aanbidden of een koe of een ander schepsel en zich daarom bekommeren, en dat zijn dwaze mensen, Zodra je God aanbidt omwille van iets geschapens, bid je tot jouw schade, want in de mate waarin het geschapene schepsel is draagt het bitterheid en tegenspoed en onheil en ongeluk in zich. En daarom treft zulke mensen terecht ongeluk en bitterheid.
Waarom? Ze hebben erom gebeden! Ik heb het wel vaker gezegd: wie God zoekt om
met Hem iets te zoeken vindt God niet; maar wie werkelijk alleen God zoekt vindt God en vindt nooit alleen God, want vindt met God ook al wat God te bieden heeft. Zoek je God en zoek je Hem voor eigen nut of om je eigen zaligheid, heus, dan zoek je God niet.
Daarom zegt Hij dat de ware aanbidders de Vader aanbidden, en dat zegt Hij heel terecht. Een goed mens geeft op de volgende vragen het juiste antwoord: ‘Waarom zoek je God?’ ‘Omdat Hij God is.’ ‘Waarom zoek je de waarheid?’ ‘Omdat het de waarheid is.’ ‘Waarom zoek je de gerechtigheid?’ ‘Omdat het de gerechtigheid is.’ Maar alle dingen die in de tijd zijn hebben een waarom. Bijvoorbeeld als je zou vragen: ‘Waarom eet je?’ ‘Opdat ik kracht heb.’ ‘Waarom slaap je?’ ‘Om dezelfde reden.’ En zo is het met alle dingen die in de tijd zijn. Maar een goed mens kent geen waarom. ‘Waarom heb je God lief?’ ‘Ik weet het niet, omwille van God.’ ‘Waarom heb je de waarheid lief?’ ‘Om der wille van de waarheid.’ ‘Waarom heb je de gerechtigheid lief?’ ‘Omwille van de gerechtigheid.’ ‘Waarom heb je de goedheid lief?’ ‘Omwille van de goedheid.’ ‘Waarom leef je?’ ‘Echt, dat weet ik niet! Ik leef graag.’
Een leermeester zegt: ‘Wie ook maar eenmaal wordt aangeraakt door de waarheid, door de gerechtigheid’ en door de goedheid, zou, al hing alle pijn van de hel daaraan vast, zich geen ogenblik meer daarvan kunnen losmaken.’ Voorts zegt hij: ‘Als iemand door deze drie wordt aangeraakt, door de waarheid, door de gerechtigheid en door de goedheid, dan is het voor hem even onmogelijk zich van deze drie weer af te wenden als het voor God onmogelijk is om zich van Zijn godheid af te wenden.’
Een leermeester zegt dat het goede drie takken heeft. De eerste tak is nut, de tweede tak is vreugde, de derde tak is betamelijkheid. Daarom zegt Hij: ‘die aanbidden de Vader’. Waarom zegt Hij ‘de Vader’? Als je de Vader, dat wil zeggen alleen God, zoekt, dan vind je met God alles wat Hij te bieden heeft. Dat is een zekere waarheid en een noodzakelijke waarheid en een geschreven waarheid, en zou die niet geschreven staan, dan was het toch waar: zou God nog meer bezitten, dan zou Hij dat niet voor jou kunnen verbergen, en Hij zou het jou moeten openbaren, en Hij geeft het jou; en ik heb het vaker gezegd: Hij geeft het jou en geeft het jou op geboortewijze.
De leermeesters zeggen dat de ziel twee aangezichten heeft, en het bovenste aangezicht aanschouwt God aldoor, en het laagste aangezicht kijkt wat naar beneden en ordent de zintuigen; en het bovenste aangezicht is het hoogste van de ziel, dat bevindt zich in de eeuwigheid en heeft niets van doen met de tijd en weet niets van de tijd, noch van het lichaam. En ik heb wel eens gezegd dat daarin zo iets als een oorsprong van al het goede verborgen ligt en zo iets als een stralend licht dat altijd straalt, en als een brandende brand die altijd brandt, en die brand is niets anders dan de Heilige Geest.
De leermeesters zeggen dat uit het bovenste deel van de ziel twee krachten vloeien. De ene heet wil, de andere intellect. Van beide krachten ligt de voleinding in de hoogste kracht, dat wil zeggen in het intellect: dat kan nooit tot rust komen. Het intellect wil God niet voor Hij Heilige Geest is en voor Hij de Zoon is, het ontvlucht de Zoon. Het wil ook God niet voor Hij God is. Waarom? Omdat Hij daarin nog een naam heeft, en al waren er duizend goden, het brak daar steeds doorheen; het wil God daar waar Hij geen naam heeft, het wil iets edelers, iets beters dan God die een naam heeft. Wat wil het dan? Hel weel hel niet: het wil Hem zoals Hij Vader is. Daarom zegt Philippus: ‘Heer, toon ons de Vader en het is ons genoeg.’ Het intellect wil Hem zoals Hij een merg is waaruit de goedheid ontspringt; het wil Hem zoals Hij een kern is waaruit de goedheid voortvloeit; het wil Hem zoals Hij een wortel is, een ader, waaraan de goedheid ontspringt, en daar alleen is Hij Vader.
Nu zegt onze Heer: ‘Niemand kent de Vader dan de Zoon, noch de Zoon niemand dan de Vader.’ Werkelijk, willen wij de Vader kennen, dan moeten we zoon zijn. Ik heb al eens eerder drie woordjes gesproken, nemen jullie die als drie scherpe muskaatnoten tot je en drink dan daarna. In de eerste plaats: willen we zoon zijn, dan moeten we een vader hebben, want niemand kan zeggen dat hij zoon is, tenzij hij een vader heeft, noch is iemand vader, tenzij hij een zoon heeft. Is je vader dood, dan zeg je ‘hij was mijn vader’. Is je zoon dood, dan zeg je ‘hij was mijn zoon’. Want het leven van de zoon hangt in de vader, en het leven van de vader hangt in de zoon; daarom kan niemand zeggen ‘ik ben zoon’, tenzij hij een vader heeft. Maar die mens is waarlijk zoon, die alles wat hij doet uit liefde doet.
Het tweede wat de mens het meest tot zoon maakt, dat is gelijkmoedigheid. Dat betekent dat als hij ziek is, hij even graag ziek is als gezond, even graag gezond als ziek. Sterft zijn vriend- in Gods naam! Wordt hem een oog uitgeslagen- in Gods naam!-Het derde wat bepalend is voor de zoon is, dat hij zijn hoofd nooit op iets
anders kan vlijen dan op de Vader. Ach, hoe edel is die kracht die daar boven de tijd staat en die daar staat zonder stee! Want doordat zij boven de tijd staat, houdt zij alle tijd in zich besloten en is zij alle tijd; en hoe weinig iemand ook zou bezitten van datgene wat daar boven de tijd staat, hij zou heel snel rijk geworden zijn; want wat aan de overzijde van de zee ligt, dat is voor die kracht niet verder weg dan wat op dit moment aanwezig is. En daarom zegt Hij: ‘Zulke mensen zoeken de Vader.’ Kijk, zo liefkoost God ons, zo smeekt God ons, en God kan niet afwachten tot de ziel zich van de geschapen wereld afschilt en zich daarvan terugtrekt.
En het is een zekere waarheid en een noodzakelijke waarheid dat God zo’n behoefte heeft om ons te zoeken, dat het lijkt alsof Zijn hele godheid daarvan afhangt, wat ook het geval is. En God kan ons evenmin missen als wij Hem, want zelfs als wij ons van God zouden kunnen afwenden, zou God zich toch nooit van ons kunnen afwenden. Ik zeg dat ik God niet wil bidden dat Hij me geeft; ik wil Hem ook niet loven om wat Hij gegeven heeft; maar ik wil Hem bidden dat Hij me waardig maakt om te ontvangen, en wil Hem loven om Zijn natuur en Zijn wezen die Hem dwingen om te geven. Wie Hem dat zou willen ontnemen, die zou Hem van Zijn eigen wezen en Zijn eigen leven beroven. Dat wij op die manier in waarheid zoon worden, daartoe helpe ons de waarheid waarover ik gesproken heb. Amen.